Optisyen.info

Ekstraoküler Kaslar (Göz Kasları)

Ekstraoküler Kaslar
Ekstraoküler kaslar

Ekstraoküler Kaslar

Göz dışı kasları gözün hareketini sağlayan 4 rektus (iç-dış-üst-alt), 2 oblik (üst-alt) kasları ile üst kasları ile üst kapağı yukarı kaldıran “levator palpebra süperior”dur.

Alt oblik dışında kalan kasların tümü orbita tepesinde sissura orbitalis süperior’a yapışmış olan zinn tendonundan çıkarlar. Alt oblik, orbita tabanında alt, ön ve içe yapışmıştır.

Göz hareket kasları orbitadaki yapışma yerlerinden öne doğru gelerek göz küresine yapışırlar. Oblik kaslar göz küresi ekvatorunun arkasına, rektuslarda ekvatorunda önünden göz küresine yapışırlar.

Dış Rektus

Zinn tendonundan çıktıktan sonra, yatay meridyende öne doğru gelir, alt obliğin göz küresine yapışma yerinin üstünden geçerek, limbustan 6.9 mm geriden, ekvator önünden göze yapışır.

Siniri “abdüsens” (6. kafa çifti siniri), arteri lakrimal arterin dalıdır.

İç Rektus

Orbita tepesinde zinn tendonundan çıkar, orbita duvarı ile göz küresi arasından yatay meridyende seyreder. Limbustan 5.5 m geriden, ekvator önünden, göze yapışır.

Üst Rektus

Zinn tendonunda, levator palpebra tendonunun altından çıkar. Daha sonra öne ve dışa gözün görme eksenine göre 23º’lik açıyla seyreder. Üst obliğin göze yapışma yerinin üstünden geçtikten sonra, limbustan 7.7 mm uzaklıkta, ekvator önünden göze yapışır.
Siniri okumulatorun (3. kafa çifti) dalı, arteri oftalmika arterin dalıdır.

Alt Rektus

Zinn tendonundan çıktıktan sonra öne ve dışa görme eksenine göre 23º’lik açıyla seyreder. Limbusun 6.5 mm gerisinden, ekvator önünden göze yapışır.
Siniri ve arteri iç ve üst rektus kasları ile aynıdır.

Üst Oblik

Optik fenomenin üst kısmından orbita periostu ve zinn tendonundan çıkar. Orbitanın üst ve iç duvarına paralel olarak trokleaya kadar gelir. Burada trokleanın kıkırdaklı çıkrığından geçtikten sonra gözün görme eksenine göre 51º geriye dönerek üst rektusun altından limbustan 13.8 mm ile 18.8 mm geriden ekvator arkasından göze yapışır. Üst obliğin yapışma yeri limbusa paralel değildir.
Siniri troklearis (4. kafa çifti) ‘tir. Arteri diğerleri gibi oftalmikadan gelir.

Alt Oblik

Orbita tepesindeki zinn tendonundan çıkmayan tek göz dışı kasıdır. Orbita tabanının alt ve iç kısmından başlar, arkaya ve göz eksenine göre 50º dışa yönelir. Alt rektus ile göz küresi arasından geçer. Üst oblik gibi ekvatorun arkasına yapışır.
Siniri okumulatorun dalı, arteri oftalmika ve inferiorbiter arterin dalıdır.

Sinerjist, Yöndeş ve Antagonist (Karşıt) Kaslar

Gözlerin tek bir yöne hareketleri için o yöne baktıran kasların kasılması ve antagonistlerinin gevşemesi gerekir. Bu hareket biçimine “Sinerjist Hareket” adı verilir. Kaslara da “Sinerjist Kaslar” denir.

Gözleri aynı yöne baktıran kaslara “Yöndeş Kaslar” denir.

Gözlerin aynı yöne bakması için aynı yön kaslarının yani yöndeş kasların kasılıp, antagonistlerinin gevşemesi gereklidir.

Gözlere ters yönde etki eden kaslara da “Antagonist Kaslar” adı verilir.

Bu kaslara birer örnek verecek olursak, bir gözün dış rektusu ile diğer gözün iç rektusu yöndeş kaslardır. Her ikiside gözleri aynı yöne baktırmak için kasılırlar.

Bir gözün dış rektusu ile aynı gözün iç rektusu antagonist kaslardır. Çünkü gözü, biri dışarı, diğeri ise içe baktırmakla görevlidir.

Yasalar

Sherrington Yasası

Ekstraoküler kasların karşıt olarak inerve edilme yasasıdır.

Bir kas kasıldığında o kasın antagonisti gevşer.

Herring Yasası

Her iki gözdeki hareketi yaptıran kaslar eşit uyarı alır. Sinerjist kaslar ile antagonist kaslar eşit şekilde uyarılır.

Sola bakışta sağ iç rektus ve sol dış rektusa aynı anda uyarı gider.

Göz Kaslarının Fizyolojisi

1-) Göz Küresi Hareketleri

Göz dışı 6 kas, göz küresini çeşitli yönlere çevirirler. Göz küresi ortasındaki rotasyon merkezinden geçen Fick’in 3 ana ekseni çevresinde hareket eder.

Göz yatay “X” ekseni çevresinde “aşağı-yukarı”, dikey “Z” ekseni çevresinde “sağa-sola” döner.

Ön-arka “Y” ekseni çevresinde “Torsiyon” hareketi yapar.

Göz küresi hareketleri “Düksiyon”, “Versiyon” ve “Verjans” olmak üzere 3 ana grupta toplanır.

A-) Düksiyon Hareketleri

Düksiyon “tek” gözün hareketine verilen addır. Düksiyonun olabilmesi için o yöne baktıran kasın kasılması yanında, karşı yöne baktıran antagonist kasın gevşemesi gerekir. Bu hareketler “Sherrington Yasası” uyarınca olur.

Çeşitli düksiyon hareketleri vardır.

Abdüksiyon

Gözün yatay meridyende dışa bakışıdır.

Dış rektus kasılır, iç rektus gevşer.

Addüksiyon

Gözün yatay meridyende içe bakışıdır.

İç rektus kasılırken, dış rektus gevşer.

Elevasyon

Elevasyon için “sursumdüksiyon” veya “süpradüksiyon” da denir. Gözün yukarı bakışıdır.

Üst rektus ile alt oblik birlikte kasılırlar, alt rektus ile üst oblik birlikte gevşerler.

Depresyon

Depresyon için “inftradüksiyon” da denir. Gözün aşağı bakışıdır.

Alt rektus ile üst oblik birlikte kasılırlar, üst rektus ile alt oblik birlikte gevşerler.

İntorsiyon

“İnsiklodüksiyon” olarak da adlandırılan bu harekette ön-arka “Y” ekseni çevresinde gözün üst kısmı içe döner.

Üst oblik ile üst rektus birlikte kasılırlar, alt oblik ile alt rektus birlikte gevşerler.

Ekstorsiyon

Eksiklodüksiyon olarak adlandırılan bu harekette gözün üst kısmı dışar döner.

Alt rektus ile alt oblik birlikte kasılırlar, üst rektus ile üst oblik birlikte gevşerler.

B-) Versiyon Hareketleri

İki gözün aynı yöne hareketlerine versiyon adı verilir. Herring’in eşit inervasyon yasasına göre her iki gözü aynı yöne hareket ettiren kaslar eşit uyarılırlar.
Örneğin sağa bakışta sağ dış rektusa ve sol iç rektusa eşit uyarı gelir.
Versiyonlar yönlerine göre değişik adlar alırlar.

Dekstroversiyon

Gözlerin yatay meridyende sağa bakmalarıdır.

Sağ gözün dış rektus ve sol gözün iç rektusu kasılır.
Sağ gözün iç rektusu ve sol gözün dış rektusu gevşer.

Levoversiyon

Gözlerin yatay meridyende sola bakmalarıdır.

Sağ gözün dış rektus ve sol gözün iç rektusu gevşer.
Sağ gözün iç rektusu ve sol gözün dış rektusu kasılır.

Süpraversiyon

“Sürsumversiyon” olarak da adlandırılan bu harekette gözler yukarı bakarlar.

Elevatör adaleler kasılır, depressör kaslar gevşer.

İnfraversiyon

Gözlerin dikey meridyende aşağı bakmalarıdır. İnfraversiyon; “deorsumversiyon” olarak da adlandırılır.

Elevatör adaleler gevşer, depressör kaslar kasılır.

Dekstrosikloversiyon

Sağ gözde ekstorsiyon, sol gözde intorsiyon hareketidir.

Her iki gözün üst kısmı sağa döner.

Levosikloversiyon

Sağ gözde intorsiyon, sol gözde ekstorsiyon hareketidir.

Her iki gözün üst kısmı sola döner.

C-) Verjans Hareketleri

Her iki gözün aynı anda karşıt yöne hareketine “Verjans” denir.

Konverjans

Her iki gözün yatay meridyende birlikte içe bakmalarına konverjans denir.
Gözlerin iç rektusları kasılır, dış rektusları gevşer.

Diverjans

Gözler dışa bakarlar.
Dış rektuslar kasılır, iç rektuslar gevşer.

Pozitif Vertikal Verjans

Sağ göz yukarı, sol göz aşağı bakarlar.
Bir gözde yukarı baktıran kaslar kasılırken, diğer gözde aşağı baktıran kaslar kasılır. Bu kasların antagonistleri gevşerler.

Negatif Vertikal Verjans

Sağ göz aşağı, sol göz yukarı bakar.
Pozitif vertikal verjans da olduğu gibi kaslar kasılır ve antagonistleri gevşer.

İnsikloverjans

Her iki göz intorsiyon hareketi yapar.
İçe çeviren üst rektus-üst oblik kasılır. Dışa çeviren alt rektus-alt oblik kasları gevşer.

Eksikloverjans

Her iki göz ekstorsiyon hareketi yapar.
Bu pozisyonda durum insikloverjansa göre tam tersidir.
Dışa çeviren alt rektus-alt oblik kasılır. İçe çeviren üst rektus-üst oblik kasları gevşerler.

2-) Göz Dışı Kasların İşlevleri

Göz dışı kasların işlevleri gözün istirahat dönemindeki düz karşıya bakıştaki “Primer” pozisyondaki “Birincil” ana etkileri ile, diğer kaslarla birlikte çalıştıklarındaki “İkincil” etkileri olmak üzere 2 şekilde incelenir.

İç ve dış rektusların yalnızca birincil etkileri vardır. Bu iki kasın dışında kalan diğer 4 kasın sekonder etkileri de vardır.

Gözlerin Pozisyonları

Gözlerin pozisyonları primer ve sekonder olmak üzere 2’ye ayrılır. Başın düz duruşu esnasında gözler sonsuze ve tam karşıya doğru bakıyorsa buna “Primer Pozisyon” denir. Gözlerin uzağa fiksasyon yapması için 6 metrelik bir uzaklığa bakması yeterli sayılır. Başın geriye doğru itilmesi veya her iki omuza doğru eğilmesi sırasında gözler bu durumlarını korurlar.

Baş sağa eğildiğinde “Levosikloversiyon” sola eğildiğinde “Dekstrosikloversiyon” ortaya çıkar.

Sekonder göz pozisyonları 3 tanedir:

Yakın Fiksasyon Pozisyonları

Gözlerin 6 m’den daha yakına bakma halidir.

Kardinal Pozisyon

Gözün 6 yöne olan hareketlerine verilen isimdir.

Orta Hat Pozisyonları

Primer pozisyona göre yukarı ve aşağı olan bakış hareketleridir.

Anonim

Çağatay Gülümser

Herkese merhaba, ben Çağatay. 2014 yılında Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Optisyenlik programından mezun oldum. Edirne’de bir optik firmasında mesul müdür olarak görev yapmaktayım. Yazmayı, çizmeyi, video çekmeyi ve teknolojiyi seviyorum.

Yorum Ekle

*

Bizi Takip Edin

Göz sağlığına dair daha çok bilgi için bizi diğer sosyal ağlardan da takip edebilirsin.